سنڌي ٻولي جي بقا جو سوال ۽ سنڌي نوجوان


ايڊنبرگ يونيورسٽي ۾ فلسفي جي پروفيسر اينڊي ڪلرڪ جي خيال ۾ ٻولي ثقافت جي ڪک مان ڦٽي نڪرندڙ هڪ ماسٽرپيس آهي. اينڊي پنهنجين لکڻين ۾ ٻوليءَ کي مينگروو جي وڻ سان ڀيٽيندي نظر اچي ٿي. سندس چوڻ آهي ته جيئين مينگرووجو ٻج پاڻيءَ ۾ ترندو رهندو آهي ۽ پوءِ ڪنهن جاءِ تي ٿوري گپ ۾ ڦٽڻ شروع ڪندو آهي، مٽي پنهنجو پاڻ ئي پاڙ کي مضبوط ڪندي آهي ۽ اهو وڻ وڌڻ ويجھڻ لڳندو آهي. ساڳئي ريت، ثقافت مان ٻولي جنم وٺندي آهي ۽ ٻولي اڳتي هلي ثقافت جي ٻوٽي کي تهذيب جي وڻ جي روپ ۾ نروار ڪندي آهي. ٻوليءَ جي اهميت اِتي ڇيھ نٿي ڪري ٻولي ته ڪنهن قوم لاءِ زندگيءَ جيان هوندي آهي. اڻويهين صديءَ جي جڳ مشهور امريڪي شاعراوليور وينڊل هولمز موجب ٻوليءَ خيال جي جسم ۾ رت جيان ڊوڙندي آهي. جيڪڏهن اسان ان ڳاله کي وٺون ته اهو چئي ٿا سگھون ته ٻولي ڪنهن به قوم لاءِ ترقيءَ جا نوان گَسَ کڻي ايندي آهي.اها ٻولي ئي هوندي آهي جيڪا ڪنهن به قوم لاءِ ان مضبوط پيڙھ جو ڪم ڪندي آهي جنهن تي ان قوم جي جياپي جو دارومدار هوندو آهي.
دنيا ۾ سوين ٻوليون ڳالهايون وڃن ٿيون. هڪ بين الاقوامي سروي موجب هر روز ڪا نه ڪا ٻولي مريو وڃي ٿي. انڪري ئي اڄ ٻولين جي جياپي جو سوال اٿاريو وڃي ٿو. عالمي ڌارا ۾ انگريزي هڪ سگھاري ٻوليءَ جي روپ ۾ سڃاتي وڃي ٿي جنهن کان سواءِ ڪو به ڪم ممڪن ٿيندو نظر نٿو اچي. اهڙي تيزرفتار دور ۾ جت انگريزي، فرانسيسي ۽ ٻين کوڙسارين ٻولين جو چوٻول آهي، ات سنڌي ٻوليءَ بابت به ڪجه خدشا ۽ سوال اٿن ٿا. ويجھي ماضيءَ ۾ اهو خيال عام ٿيندو نظر پئي آيو ته سنڌي ٻولي بدلجندڙ حالتن جو مقابلو نه ڪري سگھندي، پر وقت سر اهو خيال غلط ثابت ٿيو. اڄ اسان جي ٻوليءَ ۾ پنهنجا سيٽلائيٽ ٽي وي چئنل آهن جن وسيلي سنڌ جو آواز دنيا جي ڪنڊڪڙڇ ۾ ٻڌو وڃي ٿو.
سنڌي چئنلن جي موجودگي جيتوڻيڪ سٺو سوڻ آهي پر اِتي سنڌي ٻولي جي آئيندي حوالي سان نوجوان نسل جي رويي کي نظر انداز نٿو ڪري سگهجي ڇو جو ڪنهن به قوم جي آئيدي ۾ نوجوان نسل ئي بنيادي ڪردار ادا ڪندو آهي.اڄ سنڌي نوجوانَ دنيا جي ڪُنڊڪُڙڇ ۾ پکڙيل آهن. توڙي اها مانچسٽر يونيورسٽي هجي يا هارورڊ، اسان کي هر هنڌ سنڌي شاگردَ پاڻُ مڃائيندي نظر ايندا پر، اِت ڪجه سوال ذهن ۾ اچن ٿا ته ڇا سنڌي نوجوانَ پنهنجي ٻولي ۽ ثقافت تي فخر ڪن ٿا؟ ڇا کين اهو احساس آهي ته سندن ٻولي انهن لاءِ ضروري آهي؟ ان ڳاله تي سوچيندي مون جڏهن انٽرنيٽ وسيلي سروي ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي ته کوڙ ساريون دلچسپ ڳالهيون سامهون آيون جيڪي اوهان سان شيئر ڪرڻ چاهيندس.
”ڪراچيءَ ۾ اڪثر سنڌي نوجوان اهو سمجھن ٿا ته سنڌي هڪ پٺتي پيل ٻولي آهي ان ڪري متبادل ٻولين جو سهارو وٺن ٿا. اهو رجحان ڇوڪرين ۾ وڌيڪ عام آهي جيڪي اردو ۽ انگريزيءَ کي وڌيڪ ترجيح ڏينديون نظر اچن ٿيون. مان ڪو ٻين ٻولين خلاف ڪونه آهيان پر ٻين ٻولين ڪري پنهنجي مٺي مادري ٻوليءَ کي ته نٿو وساري سگھجي.“ اهڙو خيال ڪراچيءَ ۾ ڪم ڪندڙ ڊاڪٽر نويد مهر ڪيوآهي. ان جي ابتڙ واٽرلو يونيورسٽي جي شاگردياڻي، ڪئينڊا ڄائي منيزا شاه جو خيال اهو آهي ته هوءَ سنڌي ان ڪري نٿي ڳالهائي جو سندس والدين ڪڏهن به کيس سنڌي سيکارڻ تي ڌيان ڪونه ڏنو آهي پر پوءِ به کيس سنڌي هجڻ تي فخر آهي. ساڳيو ئي خيال پاڙيسري ملڪ ۾ رهندڙ پوجا جو به آهي، هن جو چوڻ آهي ته سندس ملڪ اوله جو پولڳ آهي، انڪري اُتان جا سنڌي والدين اڪثر پنهنجن گھرن ۾ ٻارن سان انگريزي ڳالهائيندا نظر ايندا آهن. انهيءَ ڪري اتان جي نوجوانن کي پنهنجي مادري ٻولي سان گهڻو لڳاءُ ڪونهي. جيڪڏهن اسان يورپي ملڪن ۾ ڏسندا سي ته صورتحال مختلف ظاهر ٿيندي. انگلينڊ ۾ پڙهندڙ شهريارَ جو خيال اهو آهي ته سنڌ جي وڏن شهرن ۾ ته سنڌي ٻوليءَ کي هٿي وٺرائڻ جي ڪوشش ڪونه ٿي ڪئي وڃي پر وطن کان ڏور انگلينڊ ۾ سلسلو مختلف آهي. ان حوالي سان هو وڌيڪ چئي ٿو، ”مونکي اهو سمجھ ۾ نٿو اچي ته ڪراچيءَ ۾ مان الائي ڇو سنڌي ڳالهائڻ ۾ شرم محسوس ڪندو هيس. ان جي ابتڙ هت پنهنجي يونيورسٽي جي ٻين ڊپارٽمنٽن ۾ وڃي سنڌي دوستن سان ملندو آهيان ۽ سنڌيءَ ۾ ڪچهري ڪندو آهيان. هتان جا سنڌي پنهنجي ٻوليءَ کي هٿي وٺرائڻ لاءِ هميشه سرگرم رهن ٿا. “ شايد شهريار ديس کان دور رهندي ايئين محسوس ڪندو هجي پر ڪراچي جي حوالي سان جيڪا ڳاله ڪئي اٿائين سا ڀلي سئو سيڪڙو صحيح نه به هجي پر ڪنهن حد تائين ان ۾ سچائي ضرور آهي.ان حوالي سان ڪراچيءَ ۾ ئي هڪ غير سنڌي خانگي ٽي وي چئنل سان واسطو رکندڙ هڪ نوجوانَ جو چوڻ آهي ته هتان جي الٽرا امير ڪلاس ۾ شامل سنڌي وڏماڻهائپ ۾ اچي پاڻ کي سنڌي ظاهر ڪرڻ کان لنوائيندا آهن. سندس نظر ۾ اهڙو رويو قوميت سان ويساه گھاتي ڪرڻ برابر آهي.اسان ڳالهيون ڪيتريون به ڪيو، ڇَڙي بحث مان ڪڏهن ڪو نتيجو نڪتوآهي؟ پاڙيسري ملڪ ۾ رهندڙ اَجئي جو خيال آهي ته اسان ان بحث کي جيترو اِينگهائيندا سي اوترو وڌندو ويندو انڪري اسان کي سنڌي ٻوليءَ جي واڌويجه لاءِ عملي اپاءَ وٺڻ گهرجن. اَجئي جي ڳاله ۾ وزن آهي، واقعي جيڪڏهن اسان سنڌي ٻوليءَ کي انٽرنيٽ جي هن تڪڙي دور ۾ اڳتي وڌنڌو ڏسڻ چاهيون ته اسان کي گهڻو ڪجه ڪرڻو پوندو.
مٿين بحث مان هڪ ڳاله ضرور واضح ٿي ٿِي ته سنڌي نوجوان پنهنجي ٻوليءَ ۽ ثقافت سان پيار ڪن ٿا ۽ فڪرمند به آهن. ات اسان کي پنهنجن ساڃاه وندن، اديبن۽ دانشورن جو ڪردارجڙندو نظراچي ٿو. اڄ سنڌي نوجوان سرپرستيءَ لاءِ واجهائن ٿا پر ڇا اسان جا دانشور سندن سڏ ۾ سڏ ڏين ٿا، شايد ها؟ شايد نه…اسان کي سنجيدگيءَ سان سوچڻو پوندو. اسان کي ڏسڻو پوندو ته عالمي ڌارائون ڪهڙي ڏِسا ۾ وڃي رهيون آهن ۽ اسان ڪٿي بيٺا آهيون پوءِ ئي اسان کي پنهنجين ڪوتاهين جو اندازو ٿيندو. ڇا اسان پنهنجي نوجوان نسل کي پنهنجي ٻوليءَ ڏانهن ڌيان ڇڪائڻ لاءِ ڪي اُپاءَ ورتا آهن؟ ڪمپيوٽر کي ئي وٺون ته اسان کي خبر پئجي ويندي ته اسان ڪٿي بيٺا آهيو.اسان جا سنڌي نوجوان ڪمپيوٽر ته استعمال ڪن ٿا پر انهن ۾ ڪيترا اهڙا هوندا جيڪي سنڌيءَ ۾ ڪمپيوٽنگ ڪندا هوندا؟ شايد اَٽي ۾ لوڻ برابر! شابس هجي ادي ماجد ڀرڳڙي ۽ اهڙن ٻين ساڃاه وندن کي جيڪي جديد دور ۾ سنڌي ٻوليءَ لاءِ پاڻ هرتو ڪوششون وٺندا رهن ٿا. انهن کي ڪم ڪرڻ لاءِ ڪنهن به اداري جي ضرورت ڪونهي۽ ادارا شايد بي لوث هوندا به گهٽ آهن، پوءِ اهڙي صورتحال ۾ ڇا ٿو ڪري سگهجي؟ ڇا ايئين ئي هٿ تي هٿ رکي ويهي رهجي؟ منهنجي خيال ۾ ته اسان سڀني کي ترجيحي بنيادن تي پنهنجو پنهنجو ڪردار متعين ڪرڻو پوندو. ان کان پوءِ ئي اسان هڪ نئي دور ۾ داخل ٿي سگهنداسين. اسان کي ٻوليءَ بابت جاڳرتا لاءِ عوامي سطح تي اسٽريٽ ٿيٽر، سيمينار، ورڪشاپن جهڙيون سرگرميون رٿڻيون پونديون.اسان کي گهڻ پاسائين حڪمت عملي جوڙڻي پوندي جنهن ۾ هر فرد پنهنجي صلاحيت جي آڌار تي ڪم ڪري سگهندو. اسان کي پنهنجن ادبي ادارن جو نئين حالتن مطابق نئون ڪردار متعين ڪرڻو پوندو. ٿلهي ليکي اسان کي اهو سمجهڻو پوندو ته جيسين اسان پاڻ پنهنجي حالت سڌارڻ لاءِ اڳتي نه وڌندا سي تيسين ڪوبه اسان جو ٻانهن ٻيلي ڪونه ٿيندو!
آخر ۾ مونکي جڳ مشهور پاپ اسٽار مائيڪل جئڪسن جو هڪ گيت ذهن ۾ گونجندو محسوس ٿي ٿو، جيڪو هن امريڪا جي نِيگرو آباديءَ جي احساسن کي اقتدار جي ايوانن تائين پهچائڻ لاءِ ڳايو هو:

All I wann say is that they dont really care about us

(مان صرف اهو چوڻ ٿو چاهيان ته واقعي کين اسان جي پرواه ڪونهي)

مائيڪل جئڪسن ته ٻن قومن جي حوالي سان ڳاله ڪئي هئي پر جيڪڏهن اڄ اسان پنهنجي ايندڙ نسل بابت نه سوچيو ته سڀاڻي متان اسان کي پنهنجن ڌرتي ڄاين کان ئي اهڙوڪو ڏکوئيندڙ جملو ٻڌڻو پئجي وڃي!

4 Comments »

  1. Gul Agha said

    سنڌي جي آئيندي بابت سوچڻِ جي هرَ سنڌيءَ تي ميار آهي. انهيءَ ڏکي وقت ۾ سنڌي هڪ گُريءَ تي بيٺي آهي… انهي بابت ڪي ويچار پنهنجي بِلاگ تي وڌا اٿ۾ِ. وڌيڪ وري وجھندس جن ۾ ڪن ڏکين سوالن تي جيڪي هن بلاگ ۾ به اٿاريا ويا آهن تن تي ٻين هنڌن ڪهڙي ڦولها ٿي آهي ۽ پنهنجا ويچار پڻ ڏيندمِ

  2. 21 Century, Scientific Journalism & the We People

    ايڪهين صديءَ ۾ سائنسي صحافت ۽ اسان
    فهد حسين ميمڻ digitalsindh@gmail.com
    سائنس کي معاشري ۾ پنهنجي واڌ ويجهه توڙي ترقي لاءِ سازگار ماحول گهربل هوندو آهي، هڪ اهڙو ماحول جتي صرف حڪمران طبقي جا تمام ٿورڙا فرد ئي سائنس جي اهميت ۽ افاديت کان آگاهه نه هجن پر عوام الناس ۾ به سائنس جي حوالي سان پختو شعور موجود هجي، ۽ ظاهر آهي ته اهو شعور صرف خشڪ نصابي ڪتابن رٽڻ يا تحقيقي مقالن جي فلسفياڻي زبان سان به ڪڏهن پيدا نه ٿو ڪري سگهجي. ان مقصد جي لاءِ سائنسي مڪالمن ۽ سائنسي مزاج جو عوامي سطح تي رائج ٿيڻ به لازمي شرط آهي. اهو ئي موقعو آهي جو جتي سائنس جي عوامي ابلاغ ۽ سائنسي صحافت جي شديد ضرورت اسان جي سامهون اچي ٿي. اوهين پاڻ ئي ٻڌايو ته جيستائين عوام کي پنهنجي ملڪ ۾ سائنسي پيش رفت سان وقت به وقت آگاهي نه ملندي رهي ۽ انهن کي دنيا ۾ ٿيندڙ سائنسي تحقيقن جون خبرون نه ملنديون رهن ته هو ڪيئن سائنس ۽ ٽيڪنالاجي سان لاڳاپيل فائدن ۽ نقصانن کان صحيح نموني واقف ٿي سگهندا؟ پر اسان وٽ صورتحال شايد ان کان به وڌيڪ خراب آهي، ڇو ته عوام ته پري جي ڳالهه پر اسان جي ميڊيا جي ادارن ۾ ويٺل ماڻهو پڻ ان حوالي سان تمام گهٽ ڄاڻ يا بلڪل به نسورا اڻ ڄاڻ لڳي رهيا آهن. ان جو ثبوت اسان جو اڄ جون اخبارون ۽ رسالا آهن، جتي اسان جون اخبارون توڙي چئنل اڃا سوڌو اهڙين روايتن جو بنياد وجهڻ ۾ مڪمل طور تي ناڪام رهيا آهن، دوستم علي حسن ملاح (ايم اي ماس ڪميونيڪيشن ۽ سنڌ جي اڀرندڙ آءِ ٽي اداري ”انڊس سليڪان“ جي باني) جي بقول ته ”اسان جي اخبارن وٽ نه صرف سائنسي خبرن کي ڏيڻ لاءِ جڳهه نه آهي پر هر چڱي توڙي سنجيده شي کي ڏيڻ لاءِ اسان جي اخبارن وٽ نه ته جڳهه آهي ۽ نه ئي وري انهن وٽ اهڙو عملو“. خير علي حسن جي ڳالهه سان ان ڳالهه جي بنياد تي اختلاف رکي سگهجي ٿو ته اها به هڪ کليل حقيقت آهي ته انساني حقن جي ڪيترن ئي تنظيمن کان وٺي مختلف اين جي اوز توڙي اعلى عدالتي سرشتن ۽ ڳجهن ادارن تائين مختلف ادارا اسان جي اخبارن توڙي چئنلن جي خبرن جو نوٽيس وٺڻ ۾ ڪابه غفلت نه ڪندا آهن. پاڪستان ۾ انساني حقن جي ادارن جنهن ۾ مزدورن، ٻارن، شاگردن (تعليمي) توڙي عورتن جي حقن لاءِ ڪم ڪندڙ ادارن توڙي اين جي اوز کي پاڪستان ۾ ٿيندڙ واقعن جون جيتريون خبرون سنڌي اخبارن توڙي چئنلن مان ملن ٿيون اوتريون ٻي جڳهه تان نه ٿيون ملن. پر سوال پوءِ به پنهنجي جڳهه تي موجود آهي ته ”ڇا جديد صحافت جو مقصد صرف سماج ۾ ٿيندڙ مختلف واقعن کي خبر جي شڪل ڏئي ڇاپڻ ئي آهي..؟“ جيڪڏهن ائين آهي ته پوءِ اسان کي ان دعوى تان هٿ کڻڻو پوندو ته ”سنڌي ميڊيا سنڌي عوام جي صحيح نموني قيادت ڪري رهي آهي“ ان سلسلي ۾ علي حسن وڌيڪ ٻڌائي ٿو ته اسان وٽ صحيح قيادت جو وڏو بحران موجود آهي، نه صرف اسان جا سياسي ادارا ان بحران مان نڪرڻ لاءِ ڪي رستا ڳولڻ ۾ ناڪام ويا آهن پر اسان جي ميڊيا پڻ. هو وڌيڪ چوي ٿو ”اسان جي عوام ۾ سياسي شعور ته موجود آهي، صرف هڪ آواز تي سوين ماڻهو گڏ ٿي سگهن ٿا. پوءِ اهو آواز جسقم جي پيغام سنڌ قافلي جو هجي يا ڪنهن ٻي تنظيم پاران ڪالاباغ ڊيم خلاف هڪ وڏي ريليءَ ۾ شرڪت جو. پر اهڙن قافلن يا ڌرڻن ۾ اندر جهاتي پائي ڏسنداسين ته معلوم پوندو ته انهن وٽ اڪثريت پڙهيل لکيل بيروزگارن جي هوندي آهي. ۽ ڪا به سياسي تنظيم توڙي ميڊيا اهڙن بي روزگارن کي ڪنهن ڪم سانگي لڳائڻ جو تڪڙو پروگرام نه ٿي رکي. ڪو سياسي ڪارڪن جيڪڏهن سنڌ جي حقن جي حاصلات خاطر عظيم قافلي ۾ شرڪت بعد وري واندو ٿي ڏنڊي ڪونڊي يا سلفيءَ ۾ پناهه ڳولي ٿو ته ان جا ڪهڙا سبب ٿي سگهن ٿا؟ پوءِ ان جو ڪهڙو ڪردار رهندو، ڪهڙو اخلاق رهندو، هو ته اڳ به واندو هو اڄ به واندو آهي. هتي اچي اسان کي پنهنجي سوچ تي لڳل تالا کولڻ گهرجن. تازو ڪجهه عرصو اڳ هڪ عوامي سنڌي اخبار پاران روزگار سروس شروع ڪئي وئي هئي، پر نه ڄاڻ ڇو وري بند ڪئي وئي. دوستو اسان جي اڳيان اردو ۽ انگريزي ميڊيا جا مثال موجود آهن. انهن ۾ اهڙيون ڪيتريون ئي اخبارون موجود آهن جن جي سرڪيوليشن هڪ ننڍي سنڌي اخبار کان به گهٽ آهي. پر ان ۾ اسان کي ناني امان جي ٽوٽڪن کان وٺي موبائيل رپيئرنگ سکو، ۽ موٽر سائيڪل کي ڪيئن پنڪچر هڻجي جهڙا مضمون ملن ٿا. نه ڄاڻ ڇو ههڙي اسپيشلائيزيشن جي دور ۾ اسان جي اخبارن پاران هفتيوار صفحا به بند ڪيا ويا آهن. يارو جتي اسان جي اڌ کان گهڻي آبادي غربت جي لڪير کان به هيٺ زندگي گذاريندي هجي، جتي اسان جو هاري پنهنجي ٻار کي ان لاءِ اسڪول ۾ داخل نه ڪرائيندو هجي ته متان منهنجو هڪ ڪمائيندڙ فرد ضايع ٿي وڃي اتي اسان جا اهي ڳوڙها سياسي بحث ۽ فلسفياڻن ڪتابن جو تعارف ڪهڙو رنگ لائي سگهي ٿو. مٿان وري سون تي سهاڳو اهو ته اڳ ۾ ئي اسان جا موالي ماڻهو چارئي پهر هوٽلن تي ويهي سلفيون پي وقت گذارين ۽ هالي وڊ توڙي بالي وڊ فلمن جي دنيا کان ٻاهر نڪرڻ گوارا نه ڪن اتي اسان جون اخبارون اڀيشڪ ۽ ايش جي شاديءَ جا وڏا فوٽو ۽ چار ڪالم خبر هلائين ٿيون، هفتي ۾ پنج يار مٽائيندڙ اداڪارائن جا اڌ اگهاڙا فوٽو، سندن اسڪينڊلن جو ڄم کان مرڻ تائين مڪمل رڪارڊ شايع ڪرڻ. ڇا اسان وٽ ادا ڪرڻ لاءِ سماج ۾ اهو ڪردار ئي بچيو آهي. ته پوءِ اسان اهڙين خبرن سان ڪهڙو انقلاب آڻڻ چاهيون ٿا، فن يا آرٽ کي پنهنجي جڳهه ملڻ گهرجي، پر اسان کي صرف فنڪار ته پيدا ناهن ڪرڻا.. يا وري موجوده صورتحال ۾ اسان جي اخبار نه ته ڪو هاري پڙهندو، نه شاگرد ۽ نه ئي پروفيشنل ادارن توڙي فردن وٽ اهڙي اخبار جي ڪا ضرورت باقي رهندي.
    خير اچون ٿا اسين پنهنجي موضوع طرف ته اڪيهين صديءَ ۾ سائنسي صحافت ڪٿي پهتي آهي ۽ اسان ان ۾ ڪهڙو ڪردار ادا ڪري سگهون ٿا. سائين منهنجا اسان جي ڪابه اخبار توڙي رسالو اهڙين خبرن کي ڪا به مناسب جڳهه نه ٿو ڏئي، خاص ڪري جڏهن اردو ۽ انگريزي اخبارون ڏسجن ٿيون ۽ انهن ۾ هر موضوع تي صفحن جا صفحا مختلف حمايتي توڙي مخالف سائنسي موقفن سان ڀريل نظر اچن ٿا ته اندر سڙيو وڃي. ڇو ته نه ته اسان جا پبلشر يا دانشور ڪنهن نئين موضوع تي لکڻ لاءِ تيار آهن ۽ نه ئي اخبارون ئي اهڙي بنيادي ذميواري پنهنجي سر تي کڻڻ لاءِ تيار آهن. جيڪڏهن اسان نين شين کي قبول نه ڪنداسين ته آخر اسان جو سماج ڪيترو عرصو هن گهٽ ۽ ٻوسٽ ۾ ساهه کڻندو رهندو. اوهين پاڻ ٻڌايو ته اهڙي روش سبب اسان پنهنجي سماج کي ۽ پنهنجو پاڻ کي جمود (جنهن جو ٻيو نالو موت آهي) ڏانهن نه ڌڪي رهيا آهيون.
    سڀ کان پهرين ان ڳالهه کي واضع ڪجي ته معاشي ۽ سماجي حوالي سان سائنس ۽ ٽيڪنالاجي سڌي طرح جيترو اسان کي پاڻ ڀرو بڻائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪري سگهي ٿي، اسان جي سياسي سوچ کي پختو ۽ ابلاغ کي مظبوط بڻائي سگهي ٿي، اوترو ڪا به ٻي شي يا ڌنڌو نه ٿو ڪري سگهي.
    سائنس سان گهري واقفيت رکندڙ هر فرد بخوبي ڄاڻي ٿو ته عالمي طور تي ”پيٽنٽ“ ٿيندڙ هر ايجاد غير معمولي ناهي هوندي، پر ترقي يافته ملڪن پنهنجي سائنس جي عوامي ابلاغ (سائنسي صحافت) کي ايتري قدر مضبوط بڻائي رکيو آهي جو ڪڏهن هڪ معمولي ايجاد به وڏي خبر طور تي مشهور ٿي ويندي آهي. پاڙي واري ملڪ هندستان تي نظر وجهو ته معلوم ٿيندو ته اتي به گذريل ٽيهن سالن کان سائنس جي عوامي ابلاغ کي خاص اهميت ڏني ويندي آهي، اهو ئي سبب آهي جو هندستان ۾ جڏهن سائنس جو ڪو معمولي منصوبو به شروع ٿيندو آهي ته ان جون خبرون سڄي دنيا ۾ پکڙجي وينديون آهن. ان منصوبي جي محرڪن کي ايتري قدر ته وڌائي ڪري دنيا اڳيان پيش ڪيو ويندو آهي ته ماڻهو ان طرف متوجه ٿيڻ تي مجبور ٿي ويندا آهن.
    اسان جو معاملو ان جي برعڪس آهي. اسان جي سائنسي توڙي تعليمي تحقيقي ادارن ۾ پبلڪ رليشن جو شعبو يا ميڊيا ريپريزنٽيٽو ته موجود هوندا آهن پر انهن جو مقصد صرف دفتري خط ۽ ڪتابت ڪرڻ تائين محدود هوندو آهي. ايتري ۾ جيڪڏهن کين ڪڏهن (ڪنهن مجبوريءَ تحت) ابلاغي ذريعن لاءِ ڪا خبر جاري ڪرڻي پوي ته ششدر ٿيڻ جو نظارو ڏسڻ وٽان هوندو آهي.
    انهن سڀني ڳالهين جو مجموعي نتيجو اهو نڪري ٿو ته اول ته اسان وٽ سائنس جو عوامي ابلاغ ٿي نه سگهندو آهي، ۽ جيڪڏهن ٿيندو به آهي ته ان ۾ غلط بياني جو خدشو تمام گهڻو هوندو آهي، ڇو ته جيئن مٿي ذڪر ڪري آياسين ته خير سان اسان جا صحافي ۽ لکندڙ به نئين ايجادن کان ايترو ئي اڻ ڄاڻ آهن جيترو اسان جو عام ماڻهو.
    جڏهن اسين سائنس جي لاءِ سازگار ماحول جي ڳالهه ڪيون ٿا ته اسان کي ياد رکڻ گهرجي ته اڄ سائنس جو عوامي ابلاغ به هن ماحول جو لازمي حصو بڻجي چڪو آهي. ۽ هن عمل ۾ سائنسدانن، ماهرن ۽ طالب علمن سان گڏو گڏ صحافي به برابر جو شريڪ آهي. ته پوءِ اهو ڪيئن ممڪن آهي ته صحافيءَ کي سائنسي تحقيقن سان لاڳاپيل، بنيادي ڳالهين جي ڪا معمولي ڄاڻ به نه هجي پر هو سائنس ۽ تحقيق تي مشتمل ڪنهن اجلاس يا پريس ڪانفرنس جي ڪارروائيءَ مان خبري مواد اخذ ڪري سگهي؟ يا وري ڪنهن سرڪاري تعليمي اداري پاران ڪمپيوٽرن يا سائنسي ليبارٽرين جي سلسلي ۾ ڪيل گهپلن جي صاف نموني نشاندهي ڪري سگهي؟ اڄ هي ڪمپيوٽر جو دور آهي، اسان جو صحافي ان قابل هجي ته ڪنهن به موقعي تي پيش ايندڙ واقعي جون پنهنجي موبائيل ذريعي تصويرون ڪڍي سگهي ۽ ساڳئي وقت اهڙيون تصويرون يا مواد ترت ئي ويجهو انٽرنيٽ ڪيفي تان اي ميل ذريعي پنهنجي اداري کي موڪلي سگهي. اسان جي اخبارن کي گهرجي ته ان سلسلي ۾ هو ٽيڪنالاجيڪل اشوز کي وڌ کان وڌ جڳهه مهيا ڪن ۽ گڏو گڏ صحافين جي تربيت جي حوالي سان پڻ اهڙا مضمون شايع ڪندا رهن، کين آگاهه ڪن ته اليڪٽرانڪ جرنلزم ڇا آهي، اتي ريسرچ ڪيئن ڪبي آهي، اتان ڪيئن انگ اکر معلوم ڪبا آهن، ليپ ٽاپ ڪيترو سستو ۽ ڪيترو فائديمند آهي. اي ميل ڪيئن ٺاهبي آهي، فوٽو ڪيئن موڪلبا آهن وغيره، منهنجي خيال ۾ اهي اهڙيون شيون آهن جو اسان پنهنجي پرنٽ ميڊيا جي بقاءَ کي عوامي صطح تي وڌيڪ مظبوط ڪري سگهون ٿا.
    فهد حسين ميمڻ digitalsindh@gmail.com

  3. saeed said

    good

  4. good i also want to make sindhi website

RSS feed for comments on this post · TrackBack URI

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: